कोही पनि विद्यार्थी फेल नहुने सिस्टम नौलो होइन ।

-विवश बौलाहा

कक्षामा फेल नगराईने प्रणालि नेपालको सन्दर्भमा नौलो होइन ।
सरकारी विद्यालयमा कक्षा १,२ र ३मा विद्यार्थीलाई फेल नगराउनु भनेर
निर्देशन नै दिइएको हुन्छ । त्यसरी पास गराइएका विद्यार्थीले ५ कक्षा
सम्म पनि आफ्नो नाम लेख्न समेत जानेका हुँदैनन् । कपि काट्ने
जिम्मा त्यहि स्कूलको शिक्षकले पाउँछन् । अनि माथिल्लो कक्षामा समेत पास
गराईन्छ सवैलाई । फेल गरायो भने यिनीहरू बरालिएर विद्यालयको वातावरण
विगार्छन् मात्रै, पास गराएर छिटो छिटो खेदाउन पाए ढुक्क हुन्छ भन्ने
मानसिकता हुन्छ शिक्षकहरूमा ।

निजि विद्यालयमा पनि यो प्रावधान अघोषित रूपमा छ । परीक्षा हुने
बेलामा रिभिजन गरायो । परिक्षामा आउने आउने प्रश्नहरू लेखायो ।
विद्यार्थीहरूले त्यही रिभिजन मात्रै पढे भने प्रथम श्रेणी आउँछ ।
त्यत्रो पैसा खर्च गरेर पढाउदा पनि कसरी मेरो छोरो फेल भयो ? भन्ने
प्रश्न पनि सोध्न परेन अभिभावकले । अनि यसरी माथी पठाइएका विद्यार्थीलाई
एस. एल. सी.मा रोक्नु किन । अहिले आएको ग्रेडिङ सिस्टमले सकारात्मक/
नकारात्मक प्रभाव केही पार्दैन ।
डिस्टिङसन ल्याउनेले समेत फेल गर्छन् प्लस टु मा । E grade पाउनेले कलेज
पढ्न पाउदैमा ठूलै चमत्कार हुन्छ भनेर नसोचे पनि हुन्छ ।उनीहरूलाई फेल
बनाउदैमा प्रगति गर्छन् भन्नू झनै मुर्खता हो ।

फेरि slc मा कोही फेल नहुने होइन, फेल भए पनि माथि पढ्न पाउने सिस्टम हो यो ।

किताब नै ओछ्याउन दिए पनि पास गर्न नसक्ने विद्यार्थीको सङ्ख्या ३० % जति
छ होला । आधार नै कमजोर छ । पाठ्यक्रम रद्दी छ । पढाउने शैली कबाडी छ ।

यो फेल नहुने सिस्टम हटाउ भनेर भोली आन्दोलन पनि हुन सक्छ । तर पाठ्यक्रम
सुधार, शैक्षिक पद्धतिलाई व्यावहारिक बनाउ भनेर कहिल्यै आन्दोलन भएन, र
हुँदैन पनि ।

Book Review: Flatland: A Romance Of Many Dimensions by Edwin Abott Abott

The Big Bang Theoryमा Sheldon Cooperबाट यस किताबको प्रशंसा सुनेको
थिएँल। त्यति वेला देखि नै पढ्न मन लागेको थियो । आज मौका पाएँ ।


फ्ल्याटलान्ड, एउटा 2-dimensional दुनियाँ, जहाँ रेखा, त्रिभुज, वर्ग,
बहुभुज आदि बस्छन् । त्यहाँ पनि विभेदहरू छन् । त्यहाँ पनि महिलाहरू
हेपिएका छन् । त्यहाँ पनि वर्गिय विभेद छ, संघर्षहरू दबाईन्छन् ।

लेखकको बेजोड कल्पनाशिलताले कायल बनायो मलाई । यस्तो जटिल कन्सेप्टलाई
जति सरलताका साथ उपन्यासको रूप दिए, त्यो अवस्य पनि सह्रानिय छ ।
flatland पढेपछि पाठकको सोचाईमा दुईचारवटा आयाम थपिन्छन् नै ।

म पात्रको नारिहरू प्रतिको संकुचित धारणाहरू धारणाहरू छरपस्ट छन् उपन्यास
भरि । म पात्र sexist छ । तर मेरो विचारमा समग्र उपन्यास भने नारिवादि
उपन्यास (पनि) हो ।

सताव्दियौ पुरानो यस उपन्यासमा हाम्रो अहिलेको समाजको प्रतिबिम्ब भेटिन्छ ।

उपन्यासको केन्द्रीय थिम चाहिँ 2-dimensional दुनियामा बस्नेहरूलाई
3-dimensinonal दुनियाको अस्तित्व स्विकार्न कति गाह्रो हुन्छ भन्ने हो
।उपन्यासले चलिआएको सोचाई पद्धति देखि बाहेकका विचारहरू ग्रहण गर्न
नसक्ने हाम्रो असमर्थता र ती विचारलाई मिथ्या ठान्ने हाम्रो मानसिकता
प्रति कडा व्यंग्य प्रहार गरेको छ ।


पुस्तकको लेखनशैली अलि जटिल किसिमको छ । लामा लामा वाक्यहरू, अप्ठेरा
शव्दहरू । अनि सुरूसुरूमा आउने गणितिय व्याख्याहरू । तर पढ्दै जाँदा
flatlandको परिवेशसँग हाम्रो समाजको तुलना गर्न यति व्यस्त भईन्छ कि ती
कुराहरू यादै रहदैन् । मैले बुझेँ भनेपछि तपाईहरू पनि बुझ्नुहुन्छ ।
पढ्नुस् ।


ebook यहाँ सित्तैमा उपलब्ध छ ।
http://www.gutenberg.org/ebooks/201

गीत : चलेकै थ्यो जिन्दगी तिमी नहुदा पनि

-विवश बौलाहा

चलेकै थ्यो जिन्दगी, तिमी नहुँदा पनि
चलि नै रहेको छ, तिमी टाढिदा पनि

सम्झन्थेँ म 'सम्पुर्ण', तिमी 'फगत' रहेछौ
मेरो यो जिन्दगिको एउटा लत रहेछौ
म बगेँ पानी सरि, तिमी अडियौ टक्क
वर्तमान झैँ लाग्दथ्यौ, तर विगत रहेछौ

धड्केको थ्यो मुटु यो, एक्लै जन्मिँदा पनि
धड्कि नै रहेको छ, एक्लै छाडिँदा पनि

कैले काइ उछ्छीटन्छन् सम्झनाका बाछिटा
र बजारिन पुग्छन् सिधै मेरो छातिमा
त्यो बाहेक अरू कुनै अस्तित्व छैन तिम्रो
यादको मुसलधारेमा, र मेरो जिन्दगीमा

हाँसेकै थे ओठ यी, तिमी नहुँदा पनि
हाँसी नै रहेका छन्, तिम्ले रूवाए पनि

चलेकै थ्यो जिन्दगी, तिमी नहुदा पनि
चलि नै रहने छ, तिमी टाढिदा पनि


© यस रचना तथा यसका अंशहरू लेखकको अनुमतिबिना कही कतै प्रयोग नगर्नु होला ।

Book Review : In Search of Schrodinger's Cat - John Gribbin

First half of the book deals with historical background and evolution
of quantum theory whereas second half tries to familiarize reader,
quite sucessfully, with mysterious and seemingly paradoxical world of
quantum physics.


Back in HSEB, little biographical passages about scientists were the
major attraction of the textbooks by Ekta Publication. I used to jump
from chapter after chapter in order to read those passages. This book
contains lots of such details ( Offcourse, more interesting than those
passages). I wish I had discovered these kind of books at that time.


This Book is written in simple language. Although i can't say that i
understood all the theories presented in this book, the amount which i
understood is sufficient to make this book readworthy. This book
helped to increase my knowledge and clear some misconceptions
regarding the quantum physics. If you are science student/teacher,
this book is definitely for you. Other science enthusiasts can also
read it.


But there are two drawbacks :

Some portions of first half are too much simplified which may be
boring for person who is familiar with those terms. On the other hand,
some portions of second half are too much complex even for physics
graduate (of nepal). This book was published more than 25 years ago,
so that some of the information may be outdated or may have been
discarded by recent discoveries.

"It is interesting that there are limits to our knowledge of what an
electron is doing when we are looking at it, but it is absolutely
mind-blowing to discover that we have no idea at all what it is doing
when we are not looking at it."
-- from the book


p.s. I apologise for some spelling/structural/grammatical mistakes.
1

Guest Post : हराएको मुस्कान

हराएको मुस्कान
- डाक्टर विकास सापकोटा



हाँस्न बिर्सिएछु । कहिले कहीँ साथीहरूलाई कम्पनी दिँदा ओठमा मुस्कान उन
दिन्छु र हाँस्न खोज्छु तर सक्दिनँ । सम्झन्छु हाम्रो पुनःर्मिलनपछिको
धरान पार्कको त्यो दिन, सम्झन्छु कलेजका दिनहरू, र सम्झन्छु अहिले । कति
परिवर्तन आएछन् ।

मेरो हाँसो हराएको छ अहिले । मेरो हाँसो खोजीहेरेँ । अनि भेट्टाए
पनि-फेक आई.डी.बाट तिम्रो फेसबुकका पछिल्ला दिनहरूका फोटो हेर्दा (रियल
आईडी ब्लक छ)। धन्न अरू कसैले नभई आफ्नै प्रेमिकाले चोरेकी रहिछिन् । (म
उनको प्रेमी भनेको होइन उनीचाहीँ मेरी प्रेमिका) । हाँसो मात्र हराएको
चाहीँ पक्कै होइन, मुटु पनि हराएको थुप्रै भयो । हराएको त भन्दिनँ, मैले
आफैँ दिएको तर त्यसरी दिँदा सम्झेको थिएँ-'मैले पनि त लिएँ नि उनको मुटु,
अब त्यहीँ मुटुको सहायताले बाँच्छु उनी सँगसँगै ।' उनी पनि त्यसै
भन्थिन्-"मेरो मुटु तिमीले लगेको छौँ, सम्हालेर राख है ।" तर होइन रहेछ ।
उनले मुटु कहिल्यै दिएकी रहिनछिन् । एउटा मैँ पागल रहेछु विना मुटु
बाँच्दा नि थाहा नपाउने ।


मेरो आत्मा आज खुसी छ । उनले मबाट टाढा जानेबेलामा फेरि एकपटक भनेकी
थिइन् (फेरि एकपटक मतलब पहिला पनि एकपटक छोडेर जाँदा भनिसकेकी थिइन्, तर
पछि फेरी 'सरी फर इभ्रीथिङ्ग आई ह्याड डन द्याट डे' भनेपछि यो मुर्ख मनले
'इट्स ओके' भनिहाल्यो)-"तिमीले माया सिवाय के दिन
सक्छौ र ? सामाजिक इज्जत दिन सक्छौँ ? मेरो र तिम्रो बाबा मम्मीलाई खुसी
पार्न सक्छौ ? तिमी क्षेत्रीको छोरो र म नेवारकी छोरी ।"


तर आज मेरो आत्मा खुसी छ किनकी मैले तिमीलाई मायामात्र दिइरहेको छैन,
मेरो मुटु र मेरो हाँसो पनि दिइरहेको छु अहिले पनि । र म केवल सास
फेरिरहेको छु केवल तिम्रो त्यो हाँसो हेर्न जसमा 35 प्रतिशत तिम्रो,15
प्रतिशत मेरो र बाँकी 50प्रतिशत अर्कै नेवार केटोको हाँसो भेट्छु ।




नोट : डाक्टर चैँ लेखकको उपनाम हो रे है । :P

ghazal: स्वयम् आफैमा नजली तारा चम्किन सक्दैन ।

गजल
-विवश बौलाहा

स्वयम् आफुमा नजलि तारा चम्किन सक्दैन ।
जलेन भने बत्तिले उज्यालो दिन सक्दैन ।


मुटु जमाई हेर्दै छ, छोराको देह जलेको
आमा जसरी सजिलै बाबु पोखिन सक्दैन ।


कुकुरको पुच्छर अनि त्यो नेतामा के फरक हुन्छ ?
पुच्छर बरू सोझिएला, नेता सोझिन सक्दैन ।


हेर 'झ्याउ'ले ढुङ्गालाई माटो बनाई रहेछ
भन्दै'थ्यौ तिमी ढुङ्गामा केही उम्रिन सक्दैन ।


चोर भन्दा धेरै निर्दोष छन् गनेर हेर जेलमा
चोर भाग्छ घुस खुवाएर, निर्दोष उम्किन सक्दैन ।


मन्दिरको गुठी लुटियो, मुर्ति पनि चोरिएछ
रक्षक अरे दुनियाको ! आफैँ जोगिन सक्दैन ।


लाग्न थाल्यो उस्ता-उस्तै, यो सरकार अनि जँड्याहा
ठुल्ठुला गफ मात्रै दिन्छ, सिधा उभिन सक्दैन ।

Thought: समानान्तर

समानान्तर
-विवश बौलाहा


चराले अण्डा कोरल्छ । दु:ख गरेर चारो खोजेर ल्याउँछ र आफुले नखाई नखाई
भएपनि खुवाउछ । जति खुवाए पनि बचेराहरु मुख बाइ रहेका हुन्छन् । तिनीहरू
ठूला हुन्छन् तर पनि मुख बाउन छोड्दैनन् । दिक्क लागेर चराले बच्चाहरूलाई
गुँडनिकाला गरिदिन्छ, आफैँ गरिखाओ भनेर ।


त्यस्तै भगवानले चिम्पाञ्जीबाट मान्छे बनाए । बल दिए । मान्छेले
मागिरह्यो । बुद्दि दिए । प्रविधि दिए । तैपनि मागिरह्यो । यस्तो चालले
मान्छे उभो नलाग्ने देखे पछी उनले मान्छेको साथ छोडिदिए, आफै गरिखाओ भनेर ।


फरक यति मात्र छ ,
चराका बच्चाहरू आकाशमा उड्न सिक्दैछन् ।
मान्छेहरू आकाशतिर फर्केर अझैपनि मुख बाइरहेका छन् ।

Poem: निराशा

**निराशा**
-विवश बौलाहा


एक मुठी
उज्यालो बोकेर
हिडीरहेको थ्यो एक यात्री
बढिरहेको थ्यो गन्तव्यतर्फ
निष्पट्ट अँध्यारोमा
छामछाम छुमछुम गर्दै


ऊ खुशी थियो
किनकी ऊसँग उज्यालो थियो
मधुरो भएपनि
भलै त्यसले बाटो नदेखाओस्
ऊसँग उज्यालो थियो
आशाको त्यान्द्रो थियो

तर अचानक
ठेस लाग्यो
मुठ्ठी खुल्यो
र भाग्यो एउटा कैद जुनकिरी


अव ऊसँग बाँकी थियो
फगत अँध्यारो
त्यान्द्रो चुँडीयो
र झरेर फुटे त्यसमा झुण्डीरहेका
तौलविहिन सपनाहरु
ऊ गल्यो, थ्याच्चै बस्यो यात्रा त्यहीँ टुंगियो


त्यान्द्रो चुँडीयो र झरेर फुटे
त्यसमा झुण्डीरहेका उसका सपनाहरु
यद्यपि ती सपनाहरु
हावामा तैरीने सामर्थ्य राख्थे


मुठ्ठी खुल्यो जुनकिरी भाग्यो
उसको यात्रा टुँगियो
यद्यपी ऊ गन्तव्यवाट
केही कदम मात्र टाढा थियो
उसले जित्न सक्थ्यो
हार नमानेको भए
तर ऊ हाऱ्यो
किनकी
जुनकिरीको खोजीमा भौतारिँदा भौतारिँदै
उसले बिर्सी सकेको थियो
ऊ अँध्यारोमा पनि हिड्न सक्छ भन्ने कुरा । । ।

Book Review: Khalangama Hamala (खलंगामा हमला)

खलंगामा हमला
एक नर्सको डायरी
मदन पुरस्कार प्राप्त

पुस्तकको शीर्षक देखेपछी यसको कथानकको बारेमा केही अड्कलहरू आउँछन्
दिमागमा । हमला..... घाइते
व्यक्तिहरू....अस्पताल.....नर्स.....उपचार....घाइतेहरूको
व्यथा....उनीहरूसँगको वार्तालाप.... आदि ।

तर अर्कै छ यसको कथा । हमला पनि छ । नर्स पनि छिन् । हमला भएको बेलामा एक
नर्सको मनमा के कस्ता भावना आए यसैलाई प्राथमिकता दिएर लेखिएको किताब हो
यो ।

नर्स होस या नोकर्नी, जीवन मरणको दोसाँधमा उभिएको बेला आउने भावना उस्तै
हुन्छन् ।त्यसैले यो किताब नर्स वा अरू कुनै पेशामा लागेको व्यक्तिको
डायरी हुनु/नहुनुले खासै फरक पार्दैन ।

म डायरी लेख्दिनँ । डायरी ठ्याक्कै कस्तो हुन्छ थाहा छैन । तर पनि म के
भन्न सक्छु भने डायरी यस्तो हुँदैन । खलंगामा हमला डायरी होइन, संस्मरण
हो ।

कथाको प्रस्तुति सरल सपाट तरिकाले गरिएको छ । न्युजपेपर रिपोर्टिङ्ग
स्टाइलमा, कुनै पनि बिम्ब वा प्रतिकको प्रयोग बिनै ।सायद त्यसैले होला
कथाको सतहमै रहेर पढेँ मैले । डुवाउन सकेन । कछा बग्यो, मलाई बगाउन सकेन
।

अलि लामो हुन सक्थ्यो, खै किन हो साह्रै छोटो बनाइयो । के को हतार थियो
कुन्नी ? अलि धेरै अनुभवहरू समेटिएको भए, अलि गहिरिएर मनोवैज्ञानिक
चित्रण गरिएको भए राम्रो हुन्थ्यो । आखिर युद्धले बाहिर जति घाउ दिन्छ,
त्यो भन्दा गहिरो घाउ मनमा पुर्याउँछ ।

अनावस्यक आत्मश्लागामा नडुलि सिधै विषयबस्तुमा प्रवेश गरिएको छ किताबमा ।
मन पर्यो । नेपालको ईतिहासको एक घटनाबारे महत्वपूर्ण दस्ताबेज बन्न सक्छ
यो किताब । यस्ता पुस्तकहरू लेखिनु पर्छ । लेखियो । प्रभावकारीता अलि कम
भयो । गुनासो यही हो ।


र अन्त्यमा,
सहरको रिमझिममा नभुली जुम्ला जस्तो दुर्गम ठाउँमा गएर सेवा गर्ने राधा
पौडेललाई सलाम छ ।